Bulutların Üzerindeki Pazar: Yaylalarımız ve Asırlık Yayla Kültürü

Rize'nin Pazar ilçesinde denizden güneye doğru baktığınızda Karadeniz'in bambaşka bir yüzü başlar. Sahilden yükselen vadiler, çay bahçeleri ve ormanlar ilerledikçe yerini dağlara; dağlar ise sislerin arasında saklanan yaylalara bırakır.

Burada yayla yalnızca gezilecek bir yer değildir.

Yayla; geçmişten bugüne taşınan bir yaşam biçimidir.

Hayvancılık, imece, yayla göçleri, ahşap ve taş evler, tulum sesi, horon, şenlikler, yöresel yemekler ve kuşaktan kuşağa aktarılan gelenekler bu kültürün parçalarıdır.

Bugün ziyaretçiler Pazar'a geldiğinde birkaç saat içerisinde Karadeniz kıyısından çıkıp bambaşka bir iklime, coğrafyaya ve yaşam biçimine ulaşabilir.

8

Yaylacılık Nereden Geliyor?

Doğu Karadeniz'de yaylacılığın geçmişi yüzyıllar öncesine dayanır.

Bölgenin kıyı kesimleri nemli ve sıcak hale geldiğinde aileler hayvanlarını daha serin, otlakları daha zengin yüksek bölgelere çıkarırdı. İlkbaharın sonlarına doğru başlayan bu yolculuk yalnızca ekonomik bir faaliyet değildi.

Aileler haftalar, hatta aylar boyunca yaylada yaşardı.

Hayvanlar otlatılır, süt sağılır; tereyağı, peynir, minci gibi ürünler hazırlanır, kışlık ihtiyaçların bir bölümü karşılanırdı.

Bu nedenle yaylalarda zamanla evler, yollar, ortak kullanım alanları ve kendine özgü bir sosyal hayat oluştu.

Modern hayat yaylacılığın ekonomik biçimini değiştirmiş olsa da yaylaya çıkma geleneği Rize'de yaşamaya devam ediyor.

Bugün yaylalar hem yöre halkının yaz aylarında döndüğü ikinci evi hem de Karadeniz'i ziyaret edenlerin en fazla görmek istediği doğal alanların başında geliyor.

Pazar'dan Dağlara Uzanan Coğrafya

Pazar'ın önemli özelliklerinden biri deniz ile dağ arasındaki mesafenin çok kısa olmasıdır.

İlçe merkezinden güneye doğru ilerlediğinizde Hemşin ve Çamlıhemşin üzerinden Kaçkar Dağları'nın yüksek kesimlerine ulaşılır.

Bu nedenle turizm açısından Pazar'ı yalnızca kendi idari sınırları içerisinde düşünmemek gerekir.

Pazar, sahil ile Hemşin–Çamlıhemşin–Kaçkar yayla coğrafyası arasında doğal bir başlangıç noktasıdır.

Üstelik Rize-Artvin Havalimanı'nın Pazar'da bulunması, bölgeye uçakla gelen ziyaretçiler açısından Pazar'ı yaylalara açılan önemli kapılardan biri haline getiriyor.

Pazar ve Çevresinin Öne Çıkan Yaylaları

Yayla denildiğinde herkesin bildiği birkaç isim olsa da Kaçkar coğrafyasında aslında birbirinden farklı karakterlere sahip çok sayıda yayla bulunur.

Bazısı ulaşımı kolay ve hareketlidir; bazısı ise yüksek dağların arasında çok daha sakin ve doğal bir yapıya sahiptir.

Ayder Yaylası

Bölgenin kuşkusuz en tanınmış yaylasıdır.

Ayder Yaylası yaklaşık 1.200 metre rakımda, ladin ve kayın ormanlarıyla çevrili bir vadide yer alır.

Ayder'in diğer yüksek yaylalardan en önemli farkı ulaşım ve konaklama altyapısının gelişmiş olmasıdır. Oteller, pansiyonlar, restoranlar ve farklı konaklama seçenekleri bulunur.

Bu nedenle bölgeyi ilk kez ziyaret edenlerin başlangıç noktalarından biridir.

Ancak Ayder'i sadece bir konaklama noktası olarak düşünmemek gerekir. Kaçkarların daha yüksek yaylalarına giden birçok rota buradan devam eder.

Ayder için en güzel dönem

Mayıs–Haziran: Yeşilin en canlı olduğu dönemlerden biridir.

Temmuz–Ağustos: En hareketli dönemdir. Yayla yaşamı ve turizm sezonu zirvededir.

Eylül–Ekim: Kalabalığın azaldığı, doğanın sonbahar renklerine dönmeye başladığı çok güzel bir dönemdir.

Kışın ise tamamen farklı, karla kaplı bir Ayder manzarası ortaya çıkar.

6

Kavron Yaylaları

Kaçkarların gerçek yüksek dağ atmosferini hissetmek isteyenler için Aşağı Kavron ve Yukarı Kavron çok daha farklı bir deneyim sunar.

Özellikle Yukarı Kavron yaklaşık 2.300 metre seviyesine ulaşır.

Buraya çıktığınızda kıyı Karadeniz'in yoğun bitki örtüsü geride kalmaya, yüksek dağ coğrafyası kendisini göstermeye başlar.

Taş ve ahşap yayla evleri, çevresindeki zirveler ve açık havalarda ortaya çıkan muazzam Kaçkar manzarası bölgenin karakteristik görüntülerindendir.

Kavron aynı zamanda Kaçkar Dağları'ndaki yürüyüş ve yüksek dağ rotalarının önemli başlangıç noktalarından biridir.

En güzel dönem: Haziran sonu – eylül başı.

Pokut Yaylası

Doğu Karadeniz'in belki de en fotojenik yaylalarından biri Pokut'tur.

Yaklaşık 2.000 metre rakımdaki yaylanın en etkileyici özelliği çoğu zaman aşağıdaki vadilerin üzerinde oluşan bulut denizidir.

Bir tarafta geleneksel ahşap yayla evleri, diğer tarafta Kaçkarların zirveleri bulunur.

Güneş batarken sis vadinin içine çöktüğünde ortaya çıkan görüntü Karadeniz'in en özel manzaralarından biridir.

Pokut'a giden yolların şartları hava durumuna göre zorlaşabildiğinden araç ve yol durumu önceden kontrol edilmelidir.

En güzel dönem: Haziran – eylül.

6

Sal Yaylası

Pokut'a yakın konumuyla bilinen Sal Yaylası, geleneksel mimarinin ve yayla yaşamının güzel örneklerini görebileceğiniz bir başka noktadır.

Pokut ve Sal çoğu zaman aynı günlük rota içerisinde değerlendirilebilir.

Burada büyük tesislerden ziyade yaylanın kendi dokusu ön plandadır.

Ahşap evler, çayırlık alanlar, sis ve dağ manzaraları...

Özellikle fotoğraf ve doğa meraklıları için çok güzel bir duraktır.

Elevit Yaylası

Elevit, Çamlıhemşin'in yüksek kesimlerinde yer alan ve geleneksel yayla dokusunu büyük ölçüde koruyan önemli yerleşimlerden biridir.

Taş ve ahşap evleri, çevresindeki dağları ve yayla yaşamıyla bölgenin karakterini iyi yansıtır.

Yaz aylarında nüfus artar; yöre insanının yaylaya çıkmasıyla bölge yeniden hareketlenir.

Temmuz ve ağustos, Elevit'te yayla atmosferini en canlı görebileceğiniz dönemlerdendir.

Palovit ve Çevresi

Palovit denildiğinde çoğu kişinin aklına önce şelale gelir. Ancak bölgenin yüksek kesimleri, ormanları ve yayla yolları Kaçkar coğrafyasının en etkileyici doğa alanlarından birini oluşturur.

Özellikle fotoğrafçılık ve doğa gezileri için oldukça güçlü bir rotadır.

Bu bölgelerde hava şartlarının çok hızlı değişebileceğini unutmamak gerekir.

Samistal Yaylası

Daha yüksek ve daha doğal Kaçkar deneyimi isteyenler için Samistal özel bir yere sahiptir.

Yaklaşık 2.500 metre seviyelerindeki yayla, taş evleriyle dikkat çeker.

Bitki örtüsünün seyrekleştiği bu yüksekliklerde artık kendinizi gerçek anlamda yüksek dağ coğrafyasında hissedersiniz.

Samistal'in en etkileyici taraflarından biri geleneksel taş yapıların oluşturduğu görüntüdür.

En uygun dönem: Temmuz–ağustos ve hava şartlarının uygun olduğu eylül başı.

Huser Yaylası

Son yıllarda özellikle gün batımı ve bulut denizi görüntüleriyle ünlenen Huser, yüksek rakımı sayesinde çok geniş bir manzaraya sahiptir.

Doğru hava şartlarına denk geldiğinizde bulutlar aşağıdaki vadileri tamamen kaplar ve ziyaretçi adeta bulutların üzerinde kalır.

Özellikle gün batımına yakın saatler fotoğraf için çok etkileyicidir.

Ancak yüksek rakım nedeniyle yaz mevsiminde dahi hava hızlı biçimde soğuyabilir.

6

Yaylalarda Dört Mevsim

Karadeniz yaylalarını her mevsim ziyaret etmek mümkün değildir. Özellikle yüksek rakımlı yaylalarda kış çok uzun sürebilir.

Mayıs

Sahil ve düşük rakımlı bölgeler tamamen yeşermiştir. Yükseklerde ise hâlâ kar görülebilir.

Doğa fotoğrafçılığı için çok güzel bir dönemdir ancak bütün yüksek yayla yollarının açık olacağı düşünülmemelidir.

Haziran

Yayla sezonunun en güzel başlangıç dönemlerinden biridir.

Karların erimesiyle dereler güçlenir, çiçekler açar ve yaylalar yemyeşil olur.

Özellikle haziranın ikinci yarısı doğanın en canlı olduğu zamanlardan biridir.

Temmuz

Klasik yayla mevsimidir.

Yöre halkının yaylalara çıkmasıyla evler açılır, hayvanlar otlaklara çıkar ve sosyal hayat canlanır.

Şenlikler ve kültürel etkinlikler de genellikle bu dönemlerde yoğunlaşır.

Ağustos

Hava şartlarının yüksek yaylalara çıkmak açısından genellikle en elverişli olduğu dönemlerden biridir.

Bu nedenle turizm açısından en yoğun aylardandır.

Eylül

Bence yaylaların en özel dönemlerinden biridir.

Kalabalık azalır, hava hâlâ uygun olabilir ve doğa yavaş yavaş sonbahara dönmeye başlar.

Ancak geceler ciddi şekilde serinler.

Ekim ve sonrası

Yüksek yaylalarda hava hızla değişir.

Kar yağışı başlayabilir ve bazı yollar ulaşıma kapanabilir.

Kış döneminde yüksek yaylalara normal turistik gezi mantığıyla çıkılmamalı, yol ve hava şartları mutlaka kontrol edilmelidir.

Tulum, Horon ve Yayla Şenlikleri

Yaylaları yalnızca manzaradan ibaret düşünmek büyük eksiklik olur.

Doğu Karadeniz yaylalarının ruhunda tulum vardır.

Tulumun sesi başladığında etrafında oluşan horon halkası, bölgenin en eski sosyal geleneklerinden birini yaşatır.

Yaz aylarında gerçekleştirilen yayla şenlikleri; farklı köylerden ve şehirlerden insanların yeniden buluştuğu sosyal etkinliklerdir.

Yıllar önce hayvancılık ve yaylacılık etrafında oluşan bu buluşmalar bugün kültürün gelecek nesillere aktarılmasında önemli rol oynuyor.

Yayla Sofrası

Yükseklerde geçirilen günlerin mutfağı da coğrafyanın şartlarından doğmuştur.

Tereyağı, peynir, minci, mısır unu ve yöresel ürünler yayla mutfağının temelini oluşturur.

Muhlama, mısır ekmeği, yöresel peynirler, lahana yemekleri ve taze süt ürünleri bu kültürün en bilinen tatları arasındadır.

Bir yayla evinde sıcak çayın yanında yöresel ürünlerden oluşan sade bir sofra bile ziyaretçiye lüks bir restorandan çok daha unutulmaz gelebilir.

Yaylada Bir Gün Nasıl Geçer?

Sabah erkenden kalkın.

Çünkü dağlarda sabah ışığı bambaşkadır.

Sis henüz vadilerin içindeyken güneş dağların üzerinden yükselmeye başlar. Birkaç dakika içerisinde aynı manzaranın üç farklı halini görebilirsiniz.

Yöresel bir kahvaltının ardından yürüyüş yapılabilir, yayla evleri ve çevredeki doğal alanlar keşfedilebilir.

Öğleden sonra sis yükselebilir.

Akşam yaklaşırken hava yeniden açılırsa Kaçkarların üzerinde gün batımını izlemek günün en güzel anlarından biri olur.

Gece ise şehirde göremeyeceğiniz kadar karanlık bir gökyüzü ve hava açıksa binlerce yıldız sizi karşılar.

Yaylalara Çıkarken Bunlara Dikkat

Karadeniz dağlarında hava tahmin edilenden çok daha hızlı değişebilir.

Sahilde hava 25°C iken yüksek yaylada sıcaklık bunun çok altında olabilir.

Bu nedenle yazın dahi yanınızda yağmurluk, sıcak tutacak kıyafet ve uygun ayakkabı bulunması gerekir.

Yüksek yaylalarda telefon bağlantısının zayıflayabileceği noktalar vardır.

Ayrıca her yayla yolunun binek otomobil için uygun olduğu varsayılmamalıdır. Özellikle Pokut, Sal, Samistal ve benzeri yüksek rotalarda o günkü yol şartları öğrenilmeli, gerekiyorsa uygun araç veya yerel ulaşım tercih edilmelidir.

Ve en önemlisi:

Yaylalarımız birer dekor değil, yaşayan yerleşimlerdir.

Çayırlara, hayvanlara, evlere, su kaynaklarına ve yöre halkının özel yaşamına saygı gösterilmelidir. Çöp bırakılmamalı, ateş konusunda son derece dikkatli olunmalı ve doğal doku korunmalıdır.

Pazar'dan Başlayan Bir Yayla Yolculuğu

Pazar'ın turizm açısından belki de en büyük gücü burada ortaya çıkıyor.

Uçaktan indiğinizde Rize-Artvin Havalimanı'ndasınız ve Pazar'dasınız.

Önünüzde Karadeniz vardır.

Arkanızı dağlara döndüğünüzde ise birkaç saat içerisinde sizi bambaşka bir dünya bekler.

Hemşin, Çamlıhemşin, Fırtına Vadisi ve ardından Kaçkarların yüksek yaylaları...

Bu nedenle Pazar, yalnızca bir sahil ilçesi değil; Karadeniz'den Kaçkarlara uzanan yolculuğun başlangıç noktalarından biridir.

Bulutlara Açılan Kapı

Yaylalarımızın güzelliğini yalnızca fotoğraflarla anlatmak kolay değildir.

Çünkü yaylada asıl hatırlanan şey bazen gördüğünüz manzaradan çok hissettiğiniz sessizliktir.

Vadiden yükselen sis...

Uzaklardan gelen tulum sesi...

Ahşap bir evin bacasından çıkan duman...

Dağlardan akan buz gibi su...

Çimenlerin üzerindeki sabah çiyi...

Ve bulutların arasından birkaç dakikalığına ortaya çıkan Kaçkarların zirvesi.

Yüzyıllardır insanların yazlarını geçirdiği bu topraklar bugün dünyanın farklı yerlerinden gelen ziyaretçileri ağırlıyor.

Fakat yaylaların gerçek değerini koruyabilmek, onları yalnızca daha fazla insana tanıtmakla değil; doğasını, mimarisini ve kültürünü gelecek nesillere aktarabilmekle mümkündür.

Pazar'dan Kaçkarlara uzanan yayla coğrafyası; doğasıyla huzurun, kültürüyle geçmişin, manzarasıyla Karadeniz'in en güzel hikâyelerinden biridir.

Yolunuz Pazar'a düştüğünde yalnızca denize bakmayın.
Bir kez de yüzünüzü dağlara çevirin.
Çünkü Karadeniz'in başka bir dünyası, bulutların hemen üzerinde sizi bekliyor.